Merhaba. 23. bültene hoş geldiniz!

Geçen hafta da belirttiğim gibi, bu bülten ile birlikte son iki bültene girmiş bulunuyoruz. Önümüzdeki Pazar yayımlanacak son bülten ile, “sezon finalini” yapmış olacağız.

Bu hafta, temiz enerjinin en hızlı büyüyen ve artık günlük hayatımızın bir parçası haline gelen öğelerinden bir tanesini masaya yatırıyoruz: Güneş panelleri. Adına güneş paneli deyip geçiyoruz ama bu alanda yeni teknolojiler nasıl gelişiyor, ileride ne gibi verimlilik değerleri beklemek gerçekçi olur, PV teknolojisinde liderlik kimin elinde, gibi soruları belki biraz es geçiyoruz. Bu hafta tüm bu sorulara yanıt arayacağız.

Henüz kaydolmayanlar için, bültenleri e-posta üzerinden de takip edebileceğinizi hatırlatıyor ve haftanın albüm önerisi ile başlıyoruz.

🎧 Haftanın albüm önerisi

Bu hafta Pazar bülteninize eşlik etmesi için Herbert von Karajan yönetimindeki Berlin Filarmoni Orkestrası’nın, romantik dönem repertuvarının önde gelen orkestral eserlerinden oluşan 1984 tarihli kaydını önermek istiyorum. İyi okumalar ve keyifli bir Pazar dileklerimle.

📖 Haftanın kitap önerisi

Güneş enerjisi üzerine bir yazıya eşlik edecek belki tuhaf ama isabetli kitaplardan biri Ian McEwan’ın Solar adlı romanı olabilir.

Kitap, iklim krizi üzerine bir roman gibi başlıyor ama okudukça aslında daha derinde, çok daha başka bir hikâyeni anlatıldığını fark ediyoruz: Dünyayı kurtarma iddiasındaki insanların aslında kendilerini kurtarma derdinde olduğu bir çağın hikâyesi — iklim krizi denen dramanın belki de en can alıcı noktası anlatılıyor. Yıllar önce Nobel Fizik Ödülü almış ama zamanla hem mesleki hem kişisel olarak tükenmiş bir bilim insanı olan Michael Beard, perovskit benzeri bir yeni teknolojiyle yeniden sahneye çıkma şansı yakalıyor. Ancak dünyayı kurtarma çabası, kısa sürede kişisel bir prestij ve menfaat yarışına dönüşüyor.

Solar, teknik bir kitap değil ama iklim mücadelesinin belki de en gerçekçi tarafını gözler önüne seriyor: İklim kriziyle mücadele ediyor görünenlerin bile, aslında kendi menfaatlerinin peşinde olduğunun çarpıcı bir temsilini aktarıyor. Sadece devletlerin ve şirketlerin değil, STK’ların, hatta bireylerin bile bu krizin içinde kendi pozisyonunu güçlendirmeye çalıştığı tiyatroyu gözler önüne seriyor. Gerçek anlamda kolektif bir mücadele gerektiren iklim mücadelesinde, herkesin kendi cumhuriyetinde kendi bayrağını dalgalandırmaya çalıştığı trajediyi tüm çelişkileriyle, bazen güldürerek ama hep çok tanıdık bir yerden anlatıyor.

Bir roman okur gibi değil de, bugünü ve kendimizi yeniden sorgulamaya gönüllü bir zihinle okunması gereken; iklim krizini çözemeyen insanın hikayesini anlatan Solar, bültenlerin sonuna yaklaşırken uygun bir öneri diye düşünüyorum.

---

Gündemden notlar

🤼 Güneş panellerinde Çin’in sert rekabeti, Çin firmalarını da vuruyor

Çinli güneş paneli üreticileri, gün geçtikçe sertleşen fiyat savaşları nedeniyle ciddi mali kayıplar yaşıyor. Önde gelen firmalardan JinkoSolar, son çeyrek raporunda gelirlerinde %23, kârında ise %37,1 oranında yıllık düşüş bildirmesi buna bir örnek. Benzer şekilde, Longi, Tongwei, Trina Solar ve JA Solar Technology gibi diğer büyük üreticiler de ardı ardına zarar açıklıyorlar.

2023’ün başlarından itibaren güneş paneli tedarik zincirinin her segmentinde fiyatların düşmesiyle başlayan bu sert rekabet, üreticileri maliyetlerinin altında fiyatlarla satış yapmaya zorluyor. Batılı ülkelerin Çin menşeli panellere uyguladığı yüksek tarifeler ise, şirketlerin kârlılığını daha da azaltıyor. ​

Çinli düzenleyiciler ve sektör dernekleri, bu olumsuz gidişatı durdurmak için çeşitli girişimlerde bulunuyorlar. Örneğin Çin Fotovoltaik Endüstrisi Derneği (CPIA) Ekim ortasında bir taban fiyat önerisi sunmuştu. Ancak bu girişimler henüz net bir başarı üretebilmiş değil. Temmuz ayında Çin Merkez Komitesi de, sektörün kendi kendini düzenlemesini güçlendirme çağrısı yapmış ve rekabete aykırı davranışları eleştirmişti.

Tüm dünyanın Çin rekabetine karşı koymakta zorlandığı bir dönemde, Çin’li firmaların da bu sert rekabetten nasıl etkilendiklerini görmek adına ilginç bir örnek diye düşünüyorum. Detaylar: Dialogue Earth / 4.12.2024

💰 Çin’in ucuz panelleri, Suudi Arabistan pazarını domine ediyor

​Çin yukarıda bahsettiğim sert rekabet ile zarar etse de, birçok pazarı domine etmeye devam ediyor. Bir örnek: Suudi Arabistan’ın Çin’den yaptığı güneş paneli ithalatı son iki yılda önemli bir artış gösteriyor: 2023 yılında 8 gigawatt (GW) olan ithalatın, 2024’te 17 GW’a çıkması Suudi Arabistan’ı dünyanın en büyük dördüncü ithalatçısı konumuna getiriyor.

Bu büyümenin arkasında, Suudi Arabistan’ın büyük ölçekli çöl güneş enerjisi projelerine yaptığı yatırımları görüyoruz: 2017, 2019, 2021, 2023 ve 2024 yıllarında beş güneş enerjisi ihale turu düzenleyen Suudi Arabistan, en son turda imzaladığı 3,7 GW’lık büyük ölçekli çöl güneş enerjisi parkları sözleşmesinde, megavat saat başına 13 ABD doları gibi dünyanın en düşük elektrik fiyatlarını elde etmişti.

Suudi Arabistan, 2020’de neredeyse sıfır olan yenilenebilir enerji üretimini 2030’a kadar toplam elektrik üretiminin %50’sine çıkarmayı hedefliyor. Bu, dünyanın en iddialı yenilenebilir enerji hedeflerinden bir tanesi. Detaylar: CarbonBrief / 31.03.2025

☢️ Çin’in ardından, ABD’nin ilk SMR’ları da inşa ediliyor

Dünya üzerinde halihazırda faaliyette diyebileceğimiz iki küçük modüler reaktör (SMR) bulunuyor: Rusya’daki yüzer tip (gemiye monte) Akademik Lomonosov ve henüz tam olarak ticari faaliyete geçtiği resmen duyurulmamış olsa da Çin’deki ACP 100.

ABD’de de konu oldukça sıcak: Holtec International şirketi, Michigan’daki Palisades nükleer santralinde iki SMR inşa etmeyi planladığı duyuruldu. Şirket ayrıca 2030 senesine kadar Kuzey Amerika’da 10 gigavatlık bir SMR filosu inşa etmek için Hyundai Engineering and Construction ile genişletilmiş bir ortaklık yaptığını da açıkladı.

Nükleer enerji ve SMR konularına geçmiş bültenlerde geniş bir yer verdik biliyorsunuz. Teknoloji şirketleri ve hükümetler yanında Uluslararası Enerji Ajansı’nın da (IEA) destek verdiği nükleer teknolojisi iklim kriziyle mücadele açısından avantajlı bir teknoloji olarak değerlendiriliyor. Ancak çoğu çevre örgütü, çok da haksız olmayan nedenlerle nükleerin yaygınlaşmasına karşı. Detaylar: Inside Climate News / 27.03.2025

📢 Türk toplumunun iklim krizi farkındalığı artıyor

Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi İklim Çalışmaları Koordinatörü Ümit Şahin’in İklim Haber’de yayımlanan yazısına göre, Konda ve İklim Haber’in Türkiye’de İklim Değişikliği Algısı (2024) başlıklı araştırması, Türkiye’de her 10 kişiden 7’sinin iklim değişikliği konusunda ciddi endişe taşıdığını ortaya koyuyor.

2021’deki büyük orman yangınları ve seller gibi felaketlerle artan bu endişe, bu olayların ardından dinmiş değil. İklim krizi algısı, eğitim düzeyi, kent yaşamı ve sosyal medya kullanımıyla doğru orantılı olarak artıyor. Toplumun büyük bir kısmı, aşırı hava olaylarını iklim değişikliğiyle ilişkilendiriyor ve çözüm olarak temiz enerji kaynaklarını destekliyor.

Şahin, hükümetin bu toplumsal duyarlılığı dikkate alarak, nükleer ve kömür lobilerinin etkisinden sıyrılıp, etkin iklim politikaları geliştirmesi gerektiğini vurguluyor. Detaylar: İklim Haber / 15.01.2025

---

Haftanın konusu: Üç nesil güneş panelleri

Temiz ve yenilenebilir bir kaynak olarak kabul edilen güneş enerjisi, Paris Anlaşması hedeflerinin tutturulmasında kritik bir rol üstleniyor. Gerek gezegenimizin artan enerji talebi, gerekse iklim değişikliğiyle mücadele ve fosil yakıtlara alternatif arayışları, güneş enerjisi gibi sürdürülebilir çözümlere olan ilgiyi doğal olarak arttırıyor. Bu ilgi gün geçtikçe de artmaya devam ediyor. Bu yazıda, fotovoltaik (photovoltaic – PV) hücrelerin kullanıldığı, güneş enerjisinden elektrik üretmenin en yaygın yolu olan güneş panellerini ele almak istiyorum. Hem teknolojinin geçmişine hem de gelecekteki potansiyeline dair bir değerlendirme yapacağız.

Bu paneller, kullanılan teknolojiye göre üç nesil tanımı altında sınıflandırılıyor. Her nesil, farklı üretim yöntemleri ve malzemelerle, enerji verimliliğini artırıp maliyetleri düşürme çabasının bir ürünü olarak karşımıza çıkıyor. Şimdi, bu üç nesil teknolojiyi artı ve eksileriyle birlikte inceleyelim.

Birinci nesil güneş panelleri (kristal silisyum)

Birinci nesil güneş panelleri, en eski teknolojiye sahip olmalarına rağmen bugün hâlâ en yaygın kullanılan sistemler arasında yer alıyor. 1950’li yıllarda geliştirilmeye başlanan bu paneller, zaman içinde ticari kullanıma uygun hâle geldi. Günümüzde pazarın büyük kısmı, silisyum tabanlı bu panellere dayanıyor. Bu paneller, monokristal (tek kristalli) ve polikristal (çok kristalli) olmak üzere iki ana gruba ayrılıyor.

Monokristal Güneş Panelleri
Monokristal paneller, tane sınırları içermeyen tek kristalli silisyumdan, ince tabakalar halinde kesilerek üretiliyor. Yüksek saflıktaki silisyum kullanılması sayesinde, bu paneller %15 – %20 arasında değişen enerji verimliliklerine ulaşabiliyor. Bu yüksek verimlilik seviyesi, özellikle alanın sınırlı olduğu çatı uygulamalarında önemli bir avantaj sağlıyor. Genellikle 25 yıla kadar garanti sunulan bu panellerin en büyük dezavantajı ise üretim maliyetlerinin yüksek olması.

Not: Silisyum (Si) elementinin İngilizce’de silicon olarak adlandırılması nedeniyle, Türkçe’de zaman zaman “silikon teknolojisi” gibi hatalı kullanımlar görülebiliyor. Doğru ifadenin, elementin Türkçe karşılığı olan silisyum teknolojisi olması gerekiyor. (Silikon; genellikle tıbbi ve yapısal uygulamalarda kullanılan farklı bir malzemeye verilen isim.)

Polikristal Güneş Panelleri
Polikristal paneller, eritilmiş silisyumun kalıba dökülüp katılaştırılmasıyla üretiliyor. Bu yöntem, monokristallere kıyasla daha ekonomik bir üretim imkanı sunuyor. Ancak enerji verimlilikleri genellikle %13–%16 seviyesinde kaldığı için, bu paneller sınırlı alanlar için ideal bir çözüm sunamıyor. Buna rağmen, geniş alanlara yayılabilen güneş enerjisi santrallerinde maliyet/performans dengesi nedeniyle sıkça tercih ediliyorlar.

İkinci nesil güneş panelleri (ince film)

1980 ve 1990’lı yıllarda, daha düşük maliyet hedefiyle geliştirilen ikinci nesil güneş panelleri, ince film teknolojilerine dayanıyor. Bu panellerde yalnızca silisyum değil; kadmiyum, bakır, indiyum gibi farklı elementler de kullanılıyor.

Silisyum İnce Film (a-Si)
Bu teknoloji, amorf yapılı silisyum (a-Si) katmanlarının ince filmler hâlinde kullanılmasıyla çalışıyor. Düşük maliyetli olması önemli bir avantaj sunuyor; ancak %7–%10 arası verimlilik oranı ve görece kısa ömür, bu teknolojinin yaygın kullanımını sınırlıyor. Yine de, esnek üretim yöntemleri sayesinde çeşitli yüzeylere uygulanabilmesi, onu özel uygulamalarda tercih edilebilir kılıyor.

DSSC (Boyar madde duyarlı güneş hücreleri)
Adını, İngilizce dye-sensitized solar cells ifadesinin baş harflerinden alan DSSC teknolojisi, genellikle titanyum dioksit (TiO₂) kaplı yüzeyler üzerinde çalışıyor. Güneş ışığını soğurmak için özel boyar maddeler kullanılıyor. Düşük maliyetli üretim imkânı ve yüksek sıcaklıklarda stabil çalışabilmesi önemli avantajlar sunsa da, %11 düzeyinde kalan verimliliği, kullanım alanını kısıtlayan temel unsur olarak öne çıkıyor.

Organik Fotovoltaikler (OPV)
Organik moleküller ve polimerler kullanılarak geliştirilen bu teknolojiler, hem düşük maliyetli hem de çevre dostu alternatifler arasında yer alıyor. Çevre dostu olmalarının temel nedenlerinden biri, üretim süreçlerinin düşük sıcaklıklarda ve enerji tüketimi görece az olan koşullarda gerçekleştiriliyor olması. Ancak, %5–%10 arasında kalan verimlilikleri ve kısa ömürleri nedeniyle henüz yaygınlaşabilmiş değiller. Buna rağmen, bina yüzeylerine entegre sistemler ya da giyilebilir teknolojiler gibi özel kullanım alanlarında öne çıkıyorlar. Gelecekte daha yüksek verimlilik düzeylerine ulaştıklarında, gerçek bir alternatif hâline gelebilirler.

Üçüncü nesil güneş panelleri

Üçüncü nesil güneş panelleri, yenilikçi malzemeler ve üretim teknolojileriyle verimliliği artırmayı, maliyetleri ise düşürmeyi hedefleyen, henüz ticari olgunluğa ulaşmamış ama gelecek vadeden çözümleri kapsıyor.

Perovskit Güneş Hücreleri
ABX₃ kimyasal formülüne sahip kristal yapıdaki perovskit güneş hücreleri, laboratuvar ortamında %25’e varan verimlilik seviyelerine ulaşmış durumda. Devam eden araştırmalar, bu değerin teorik olarak %35’e kadar çıkarılabileceğini gösteriyor. Ancak, büyük ölçekli üretimde karşılaşılan zorluklar ve uzun ömürlülük konusundaki belirsizlikler, bu teknolojinin yaygın ticari kullanıma geçmesini şu aşamada sınırlıyor.

CPV ve HCPV Güneş Hücreleri
Yoğunlaştırıcı fotovoltaik sistemler (CPV – Concentrator Photovoltaics) ve yüksek yoğunlaştırıcı sistemler (HCPV – High Concentrator Photovoltaics), ayna veya lens gibi optik bileşenler yardımıyla güneş ışığını dar bir alanda toplayarak fotovoltaik hücrelerin üzerine yönlendiriyor. Bu yöntem sayesinde %41’e varan verimlilik değerlerine ulaşılabildiği bildiriliyor. Ancak bu hücrelerin etkili çalışabilmesi için doğrudan güneş ışığını sürekli olarak takip edebilmeleri gerekiyor. Bu nedenle, genellikle güneş takip sistemleri üzerine entegre ediliyorlar. Yüksek yatırım maliyeti ve karmaşık altyapı gereksinimleri sebebiyle, ev tipi uygulamalardan ziyade büyük ölçekli ticari projelerde kullanılıyorlar.

Sonuç

Güneş paneli teknolojileri, hızla değişen bir küresel rekabet ortamında gelişiyor. Birinci nesil silikon paneller hâlâ piyasaya hâkim durumda; ancak ikinci ve üçüncü nesil teknolojiler, maliyet, verimlilik ve uygulama esnekliği açısından belirli alanlarda avantajlar sunuyor.

Çin’in üretim kapasitesindeki hızlı artış ve fiyat baskısı, tüm sektör üzerinde belirleyici bir etki yaratırken, teknoloji geliştiren ülkeler için yeni stratejik karar alanları doğuruyor. Bu ortamda, yalnızca teknolojileri değil, bu teknolojilerin üretim ve tedarik zincirlerini de analiz etmek gerekiyor. Üç nesil panelin sunduğu farklı çözümleri anlamak, hem doğru yatırım kararları almak hem de gelecekteki politika ve regülasyonlara hazırlıklı olmak açısından kritik öneme sahip.

---

Önümüzdeki Pazar görüşmek üzere!

Böylece 23. bültenin sonuna gelmiş bulunuyoruz. İlgi gösterip buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ediyorum.

Güneş panelleri üzerine bir bültende, özellikle gündem maddelerindeki Çin vurgusu dikkatinizi çekmiştir. Bu bir sürpriz değil, çünkü yeşil dönüşümün elektrikli araçlar, PV ve kritik mineraller gibi birçok önemli alanında Çin küresel liderliği açık ara ele geçirmiş durumda. Her ne kadar Çin’in de kendi içinde yaşadığı zorlukları olsa da, Trump sürecinde ABD’nin yeşil dönüşüme koyduğu mesafe, Çin’in bu alanda daha da güçlenmesinin önünü açacak gibi görünüyor.

Önümüzdeki hafta sezon finalini yapıyoruz. Haberdar olmak için e-posta aboneliği yaptırabileceğinizi tekrar hatırlatarak, herkese keyifli bir Pazar ve iyi bir hafta diliyorum. Önümüzdeki Pazar görüşmek dileğiyle!

Not: İçerik hazırlığında kullanılan kaynakları burada görebilirsiniz.